Faber nieustannie mnie zaskakuje. Sprawdza się i w powieściach grozy, i w wielostronicowych opowieściach historycznych wymagających badania źródeł; i w krótkiej formie mainstreamowej, i w krótkiej formie fantastycznej. Bo „Bliźnięta Fahrenheit” to zbiór opowiadań należących do form rozmaitych, także s.f. I o ile przy „Jabłku” złośliwi mogliby podejrzewać, że opowiadania są niewykorzystanymi odpryskami z powieści, o tyle tutaj – taka teza już się nie utrzyma.

To, co niezmiennie mi się u Fabera podoba, to żywe, błyskotliwe opisy. To znakomite monologi wewnętrzne. Ale przede wszystkim umiejętność tworzenia wiarygodnych, prawdziwych postaci, nawet jeśli te postacie są kreowane w nieistniejącym, fantastycznym świecie. To wszystko jest i w „Bliźniętach Fahrenheit” – jak znak rozpoznawczy, logo Fabera.

Każde opowiadanie jest jak uchylenie drzwi – wolno nam zajrzeć, ale tylko na krótką chwilę. Zobaczymy bezdomnego szukającego Kryjówki, matkę mordującą dziecko, geja zmagającego się z ojcostwem i wiele innych postaci, a wszystkie tylko na moment, w jednej jedynej sytuacji życiowej. Ten moment będzie obfitował w szczegóły, bo Faber nie tylko słuch ma absolutny, ale i wzrok. Nic mu nie umknie. Te szczegóły potem będziemy pamiętać – formuły wyglądające jak znaki w genogramach na T-shirtach bezdomnych, wielkie focze oczy bliźniąt niemal pozbawione białek, „Harry Potter”, nad którym zasypia jedna z bohaterek... Nic nie jest nieistotne, wszystko tworzy rys postaci i klimat.

W tych opowiadaniach najbardziej uderzyła mnie Inność. Chyba każde z siedemnastu opowiadań to historia Innego. Innego, który dokądś zmierza – dokądś, skąd nie ma powrotu. Czy w ogóle powrót jest możliwy? Andy z opowiadania „Andy wraca”, po długim pobycie w szpitalu, wraca do domu, do żony i dzieci, do na pozór bezpiecznego, znanego mu świata – i nie odnajduje się. Ten świat jest mu już obcy. Podobnie dzieci w opowiadaniu tytułowym – wracają do domu, którego już nie ma. Lachlan, detektyw sklepowy, także wraca po nic nieznaczącym, zdawałoby się, incydencie z młodą złodziejką, ale wraca do czego...?

To opowiadania o ludziach przegranych, złamanych. Wszyscy pragną ciepła, czułości, zrozumienia, bezpieczeństwa – ratunku. Każdy z tych ludzi tego ciepła szuka na swój sposób (matka zabijająca dziecko szuka zrozumienia na policji – oczywiście bez skutku) i żaden go nie znajduje. Nie ma ratunku. Ani mąż, ani ojciec, ani obietnica miłości fizycznej, ani mechanizmy obronne („Nie Ufaj Nikomu” Lachlana), ani policja, ani prawo – nie pomogą.

W tych opowiadaniach jest rozdzierający smutek, jakaś dekadencka nuta, przerażająca daremność podejmowanych wysiłków. Czy taka jest wizja relacji międzyludzkich według Fabera? Metafora współczesnego świata?

To bardzo realistyczna wizja. Świetnie napisana książka. Sprowadzająca na ziemię, przekłuwająca z sykiem balonik nieuprawnionego hurra-optymizmu.



(Recenzję umieściłam też w Merlinie)

Siedemnaście opowiadań składających się na najnowszą książkę Michela Fabera to niewątpliwy dowód, że autor jest mistrzem krótkiej formy oraz doskonałym obserwatorem rzeczywistości, który dociekliwość i psychologiczną głębię obserwacji zapisze w formie krótkich obrazków natury obyczajowej. Podczas lektury jego opowiadań pojawiamy się na chwilę w życiu bohaterów samotnych, zagubionych, poszukujących swojej tożsamości, podległych żądzom i pragnieniom. To, co zauważyć można było podczas lektury wcześniej wydanych tekstów składających się na zbiór „Jabłko”, widoczne jest także tutaj. Wkraczamy na moment w czyjeś życie lub myśli i równie szybko stamtąd się oddalamy. Otwarte kompozycje tekstów niepokoją i frapują. Przeżycia, jakich dostarczą nam te wizyty, na długo pozostaną w pamięci.

„Bliźnięta Fahrenheit” przedstawiają różnych ludzi i różne miejsca. Obserwujemy najczęściej Szkotów, ale będziemy także towarzyszyć australijskiej narkomance i prostytutce usiłującej odzyskać prawa do wychowania swego syna, wysłuchamy wykładu indonezyjskiej piękności, dowiemy się, jak leczy się ból głowy w węgierskiej aptece oraz przyjrzymy się skomplikowanym relacjom łączącym dyktatora (wyraźna aluzja do Fidela Castro i realiów życia na Kubie) ze skazaną w przeszłości na zesłanie lekarką, która obecnie jest jedyną osobą mogącą uratować mu życie. Opowiadanie tytułowe przeniesie nas natomiast na bliżej niesprecyzowaną geograficznie mroźną Północ i w baśniowej konwencji przypomni najbardziej „zimne” z utworów Andersena.

Analizując teksty zebrane w zbiorze, dostrzec można kilka istotnych, powtarzanych przez autora i przez to istotnych dla niego samego motywów. Pierwszym z nich jest droga, podróż. W podróży znajduje się ojciec z córką w opowiadaniu „Czarno wszędzie” oraz amerykańska rodzina w tekście „Kremowojasne jak u Eminema”. Po nieprzyjaznym mu mieście wędruje także zaginiony, który tak naprawdę nie chce zostać odnaleziony i znajduje ukojenie w tytułowej kryjówce. Bliźniaki Fahrenheit odbywają niejako podróż swojego życia, aby pochować zmarłą matkę. Symbolika zmiany, umykania linearnego czasu, mierzenia się z nim i podróżowania w głąb własnych marzeń i fantazji jest wyrazista i bardzo sugestywna. Zresztą sama książka to swoisty bilet podróżny po meandrach i zawiłościach ludzkiego losu i psychiki, który każdy czytelnik na pewno wykorzysta na swój sposób.

Kolejnym dominującym motywem jest seksualność i podkreślanie jej mocy oraz sposobów oddziaływania w relacjach (niekoniecznie damsko-męskich, bo Faber w „Czarno wszędzie” kreśli nam wyrazisty rys seksualności między dwoma mężczyznami, obecnej we wspomnieniach jednego z nich). „Drobna niedoskonałość” opisuje mężczyznę z fizycznym defektem na twarzy, który stosuje emocjonalny szantaż i wykorzystuje przyłapane na kradzieży w sklepie kobiety, zmuszając je do aktu seksualnego. W „Wykładzie o kokosach” uwaga zebranych mężczyzn skupia się nie na treści owego wykładu, a na wykładającej, która w subtelny sposób oddziałuje na słuchaczy i ich samczy zmysł pożądania. Autor podkreśla niebezpieczeństwo biernego poddania się seksualnym żądzom i perwersjom. Do tragedii doprowadzą one w jedynym przenoszącym nas w przeszłość (dokładnie do XIX wieku) opowiadaniu, „Ciało pozostanie ciałem”.

Niewątpliwie jednak najdokładniej penetrowane i najsubtelniej opisywane są relacje rodzinne. Rodzina u Fabera jest przestrzenią wolności i jej zagubienia, dialogu i nieumiejętności nawiązania porozumienia. Faberowskie rodziny z opowiadań są dysfunkcyjne, ale przez to przekonujące i prawdziwe. Duży nacisk autor położył na relacje łączące matki z ich dziećmi. I tutaj, będąc jednocześnie mistrzem prozy psychologicznej, jawi się jako twórca tekstów makabrycznych i przerażających. Najmocniej wstrząsające opowiadanie w zbiorze, „Błahość czynu”, jest fascynującym studium utraty wolności i próby jej odzyskania przez matkę, która morduje własne dziecko.

Faber napisał książkę, która wbije nam się w serce i duszę siedemnastoma bolesnymi szpileczkami. Faber napisał książkę prawdziwą i jeśli nawet prawdziwą do bólu, to przecież przez to bardziej potrzebną. Każdy z tekstów jest w jakiś sposób powiązany z pojęciem tożsamości – jej budowania i odnajdywania. Egzystencjalna inicjacyjność i finezja pisania o sprawach brutalnych, kontrowersyjnych i trudnych to zasadnicza zaleta zbioru. Czytelnik znajdzie w nim także dużą dozę ironii i sarkazmu, które ubarwią nam tę niezwykłą podróż po różnych zakątkach świata i skrajnie odmiennych spojrzeń na ten świat.