Niezwykle trudno jest pisać o fragmentach myśli, wtrącanych cytatach, bardziej i mniej błyskotliwych krótkich spostrzeżeniach. A właśnie takim zbiorem jest ostatnie "Lapidarium" wielkiego reportera, reportera artysty. To nie jest książka "do poduszki", to część wielkiej osobowości, którą zechciał ujawnić nam autor. To w pewnym sensie blog, ale w trochę starszym stylu.

Dwa rodzaje tekstów walczą tu o lepsze: refleksje bardzo osobiste,
koncentrowane na sobie, swoich stanach psychicznych, swoich słabościach. Drugie zaś to obserwacje świata, w którym Autor się porusza. To właśnie w tych refleksjach Autor pokazuje tę iskrę Bożą, którą w sobie pielęgnował od kilkudziesięciu lat. Uderza niezwykła przenikliwość i umiejętność zadawania pytań o to, dlaczego ludzie tak a nie inaczej się zachowują.

Ważną częścią, do której w tych ulotnych refleksjach wraca Kapuściński, to stosunek ludzi do Innego. Aż chciałoby się powiedzieć: Mistrzu, zabrakło czasu na wielką, a więc w formie książkowej, refleksję o Innych i stosunku nas do nich. Obserwacje reportera-literata są w tej materii niezbyt radosne, niemniej dają nadzieję. Pisze Kapuściński: "W tym mieście żyją Włosi, Austriacy i Tyrolczycy. Mówią mi: żyjemy w pokoju, ale ciągle podzieleni, z tym że im bardziej jesteśmy podzieleni, tym lepiej się znosimy" (s. 159).

Kapuściński jest umiarkowanym optymistą: "Świat utrzymuje się dzięki instynktowi samozachowawczemu ludzi. Na ogół udaje im się utrzymać na smyczy demony rasizmu i nacjonalizmu - przynajmniej tu i teraz, przynajmniej na jakiś czas". (s. 147). Takie stwierdzenie daje wiele do myślenia.

Odnosiłem wrażenie, że wiele uwag i spostrzeżeń Autora może stać się zaczynem nowej opowieści o świecie, opowieści pełnej niezwykłych intuicji, przenikliwości i życzliwości. Każdy, choćby trochę dłuższy, tekst staje się wymierzoną dokładnie, celną wypowiedzią. A za nią, czuję to wyraźnie, kryją się nienapisane dzieje współczesnych ludzi. Za wcześnie, stanowczo za wcześnie wybrał się w wieczną drogę.

[Ryszard Kapuściński, Lapidarium VI, Czytelnik, Warszawa 2007].